Fate or choice?

CHOSEN by the Surian ng Wikang Pambansa in the late1930s to be the best foundation of our national language, ang Tagalog ay tinang-hal na ngang wikang pambansa at ngayo'y tinatawag na "Filipino" offi-cially by virtue of Article XIV, Section 6 of our 1978 Constitution. Now ha-bang ito ay nag-ievolve, patuloy itong ini-enrich at dinidevelop by the Komisyon sa Wikang Filipino (KWF), "on the basis of existing Philippine and other languages," carrying on the constitutional mandate.
Ngunit ang de jure evolution and development na ito ng Filipino ay nagkaroon ng informal counterpart, starting at the time na ang Tagalog vocabulary ay ini-enrich by emerging English-based loanwords and phrases like istambay from stand by; tsikenpid from chicken feed; awt-sayd de kulambo from outside the mosquito net; ander de saya / teybol from under the skirt / table; hapi ending, tenkyu, welkam, kendi, tsiklet, babolgam, tsokoleyt, donat, basketbol, beisbol, boling, haiskul, ang other Tagalized English words. Although naging bahagi na rin ng Filipino nang magtagal pa, ang mga salitang ito ang bumuo sa panimulang vocabulary ng wikang kung tawagin ngayon here and abroad ay Taglish, the lingua franca of Metro Manila and the present-day generation of Filipinos.
Maituturing na ang Taglish ay isang informal evolution of Tagalog. Sapagkat kusa itong nag-emerge at naging wika natin without the benefit of government and academic backing. But on the other hand, maaari ring ikunsider na ang Taglish today ay isang variety of English, sa dahilang ang grammar nito ay pinagsamang English and Tagalog, and practically all English words ay usable as and qualified to be part of its vocabulary.
Because of the richness of its vocabulary and the size of its users, now approximately 90 million Filipinos, bakit hindi na lang Taglish ang gawin nating national language-- kung talagang kailangan nating mag-karoon nito as an independent people? Para akin, mas Pilipino pa ang Taglish kaysa alin mang regional language in the Philippines today, including Tagalog itself na isa sa dalawang wikang pinagmulan nito, the other one being English. Because now ang Taglish ay spoken nation-wide.
If Tagalog, now Filipino, ang ating chosen language, Taglish naman ang ating native tongue by act of fate. Sa umpisa ay hindi ito naging katanggap-tanggap; diniscourage pa nga ng ating mga education leaders sa pagsasabing ito ay isang illegitimate language na walang kalalagyan. Magkagayunman ay nagpatuloy ang expeditious Taglish development hanggang sa maging lingua franca na nga ito ng National Capital Region, at gamitin ng mga Filipinos from all walks of life.
Believing na mas madaling matutupad ang constitutional linguistic goal by accepting our fate rather than pursuing our choice, nag-embark ako sa isang advocacy in 2001: The standardization of Taglish as Pinoy English or Pinglish, more for love of country than just academic pursuit. Pagkat wala na ngang wikang mas Pinoy pa kaysa Taglish.
In a nutshell, maisasapamantayan natin ang Taglish as Pinglish by using Tagalog syntax more in its grammar. As a preliminary, ang pagpa-paliwanag nito ang naging mission ng aking "Pinglish Talk" column for almost seven years sa pahayagang Tempo. Palagay ko'y mag-aagree ka na somehow ay naging "mission accomplished" ang pitak na iyon pagkat ngayon ay hindi na ikinahihiyang gaya noon ang pagsasalita ng Taglish. In fact ito na nga ang pinaka-widely used language sa ating bansa, at isa nang social equalizer. Lahat tayo ay nagta-Taglish na. Isinisigaw ng mga broadcasters sa pagbabalita ang salitang "nationwide" at hindi na tayo nagbabother pang "Filipinuhin" ang mga words such as narealize, nadevelop, nag-explain, inaaddress, etc.
Naging isang trailblazer ang "Pinglish Talk" at ang column na ito ay isang sequel to it, to use Pinglish more extensively upang ultimately ay maging official national language natin ito-- no longer just by fate but also by choice.

Northgate, Sarmiento Village
Muzon, SFDM City, Bulacan
Dec. 23, 2008
Mabigat man sa loob ko ay nagresign na ako as TEMPO columnist effective Dec. 23, 2008. Tinanggihan na kasing ipublish ng editor ang dalawang issues ng column kong "Pinglish Talk," sa dahilang mas tungkol daw ito sa politics at hindi sa standardization of Taglish into Pinglish, ang main reason for being at advocacy ng aking column.
Ngunit kung hindi ako makapagsusulat ng iba pang topics outside grammar and linguistics in standard Taglish, dini-defeat nito ang mismong objective and reason for being ng "Pinglish Talk".
Nakalulungkot na hindi lang members of the working press ang pina-paslang sa bansang ito kundi pati na rin ang mismong press freedom. Narito po ang dalawang issues ng "Pinglish Talk" na pinaslang sa TEMPO, a sister publication of The MANILA BULL

ConAss, unholy transfiguration

SA ANC TV program na "The Explainer" last week, tinalakay ni host Manolo Quezon with his guest, the very affable La Union Cong. Victor Ortega, ang parliamentary procedure as a device in the orderly and fruitful conduct of public meetings in a democracy.
A veteran solon and chair of the House Committee on Constitutional Amendments, naipaliwanag din ni Cong. Ortega in Taglish, through a Q & A session with Manolo "The Explainer" Quezon, kung ano ang role and importance ng parliamentary procedure sa lawmaking process.
Ngunit nang idako na ni Quezon ang talakayan sa Charter change or ChaCha, parang na-off tangent sila sa main topic. Hindi na kasi nagbother pa si Cong. Ortega na mag-explain kung bakit the moment na ang ating bicameral Congress ay magpanukala ng amendments or revision sa Constitution, diumano ay kailangang pa nitong magtransform into another entity called Constituent Assembly or ConAss, a term na di naman mababasa anywhere in our 1987 Charter.
Ang ganitong pananaw regarding the axiomatic Congress transfiguration into a ConAss for Charter change purposes ay isa na ngayong consensus even among die-hard pro-ChaCha and anti-ChaCha patrons. If at all, dito sa bagay na ito nagkakaisa ang mga senators and congressmen, to my personal chagrin and horror.
Imagine, nag-aagree sila sa isang bagay na very probably wrong. Samantalang sa isang bagay na very clear and simple ay parang mga aso at pusang nag-aaway sa pag-unawa ang mga talentadong senador at kongresmang ito!
Sinasabi ng ating Constitution na ang Congress-- not ConAss or whatever-- with three-fourths vote of all its members ay pwedeng magpropose ng Charter amendments or revision. Ano ba ang complicated sa pariralang "three-fourths vote of all its members?" The same ba ito as "three-fourths vote of each of its chambers?" gaya ng ibig ipakahulugan ng mga senador at anti-PGMA congressmen? Kakainis at nakaka-shock ang kabobohan nilang ito sa English!
Kaya nga raw diumano, asar na asar si Sen. Lito "Tolits" Lapid dito kina Senators Alan Peter Cayetano, Chiz Escudero, Richard Gordon, Mar Roxas, et al. Kasi nang umattend daw si Sen. Tolits sa isang committee hearing, puro dada lang ang ginawa ng mga ito. "Akala ko ba hearing ito?" paasik diumanong baling ni Sen. Tolits sa katabing si Sen. Bong Revilla.
"Relax lang, 'tol," sabi naman daw ni Sen. Bong. "Hearing talaga 'to!"
"Gano'n pala, e bakit puro talking ang ginagawa ng mga talentadong 'yan?" At nag-ala Mar Roxas pa raw ito: "Son of a beach resort! Vagina of your mother! Kahit naman high school graduate lang ako, alam ko ang pagkakaiba ng hearing sa talking, 'no? Mga bobo!"
Kidding aside, one reason kaya inaadvocate kong maisapamantayan ang Taglish as Pinoy English (Pinglish) ay sapagkat nais ko ring matranslate at mapromulgate sa wikang ito ang Saligambatas. Not only for the sake of realism, kundi para maging totoo rin tayong lahat sa ating mga sarili. Kasi, Taglish na ngang matagal na ang tunay nating Inang Wika. Hence, my agitation for Charter change, preferably sa isang mas mabilis at matipid na paraan-- na Congress lang ang makagagawa.
Dapat marahil iexplain din ni Manolo "The Explainer" Quezon kung ano ang rationale, if any, for this ChaCha-premised ConAss, since nagdelve na siya on this. Kasi, para sa akin ay mali at illegal parliamentary procedure ang pagko-ConAss ng Congress. Isa itong violation of the Constitution.
(Icoconclude)

ConAss, unholy transfiguration
(CONCLUSION)
MASASALAMIN sa 1987 Constitution na ang pagkakaroon ng isang Senate ay tila isa lang second thought of the framers, not much for anything else but surely more for the salient advantages of bicameral over a unicameral Congress.
Nasasabi ko ito dahil sa incorporation of the multi-party and party-list system in our legislative setup, a feature more compatible with the tenets of unicameralism and parliamentary form of government. At hindi lang ako ang may ganitong contention, but even former-Sen. Jovito Salonga.
Kung magkagayon man nga, ang Senate ay isang mabuting second thought dahil mas compatible naman ang bicameral Congress sa presidential form of government. One good rationale for this ay ang higit na pangangailangan ng check and balance sa presidential system. But on top of this, ang bicameral Congress ay more prudent and judicious than a unicameral one. Importante ito hindi lang sa paggawa ng batas and statute kundi laluna sa pagsususog o pagbabago ng Saligambatas.
Kaya nga sa opinion ko ay illegal and unnecessary for Congress to convene and transfigure into a Constituent Assembly to carry out its ChaCha mandate. Pagkat the moment na baguhin ng Congress ang inherent bicameral nature nito for procedural expediency or any other reason, ito ay lalabag sa letter and spirit of our Constitution. Marami pang other legal options ang Congress than doing a ConAss na nagra-run against the grain of bicameralism.
Explicitly, iniempower ng Constitution ang Congress na magpropose ng Charter amendments and revision. Since ito ay bicameral, dapat itackle ng Congress bicamerally ang anumang Charter change proposal, gaya ng mga ordinary bills. Except that upon approval by three-fourths vote of all Congress members, hindi ito kailanman magiging subject to a presidential veto or approval but strictly to a plebiscite.
Halimbawang may isang ChaCha proposal na mula sa Senate. Kahit isa o dalawang boto lang ang makuha nito ay hindi pa rin ito deadball. Sa bisa ng bicameralism, dapat pa itong dalhin sa House for further deliberation. Ang proposal ay maaari pang makarating sa plebiscite kung aaprubahan ng House with votes equal to 3/4 of those cast by all Congress members.
Kung mula naman sa House ang proposal at kailangan pa ng 24 or less votes to be eligible for plebiscite, automatically ito rin ay pupunta pa sa Senate for deliberation.The Senate then gets its turn to either approve or reject it. Isa itong bicameral method na hindi maibibigay ng ConAss.
Even in a joint sesion, ang Senate at House ay bumuboto separately. But for democratic reason and ChaCha purposes, ang boto ng each senador at congressman ay equal to numerical 1. Hence, the constitutional provision... "three-fourths vote of all its members." Meaning, three-fourths of 24 senators plus 238 congressmen. Simple English, simple arithmetic. After a mandatory review, dapat i-allow ng Senate ang isang unanimously House-approved ChaCha proposal na madala sa COMELEC for plebiscite. I will bet my bottom peso even the Supreme Court will bear me out on this.
At ano raw po ang stand dito ni Sen. Tolits? Ayon sa natanggap kong isang text message, sabi raw niya: "That is a wrong mistake! Kasi parang long sleeves 'yan, 'tol. Pag naka-three-fourths ang Senate, dapat ganoon din ang House... para balanse!"
Naloko na, Kuya Eddie, este, Mike Enriquez! Isip-senador pa rin talaga!

Pampalaugnayang Kayarian
(Syntactic Structure)

A SENTENCE is a word or group of words that expresses a complete thought. Sa Filipino, ang pangungusap ay salita o lipon ng mga salita na naghahayag ng isang buong diwa.
Bakit hindi sentence ang sumusunod na lipon ng mga salita:
1. Maliwanag na buwan,
2. Magandang dalagang naglalaba sa ilog, at
3. Ang bundok na kulay-asul?
* * *
Kasi, ang mga ito ay hindi nag-iexpress ng isang complete thought. Although syntactic phrase ang “Malinawag na buwan,” wala itong kayarian at hindi pa isang independent structure. Ganoon din ang dalawa pang sumunod na sugnay or clauses. Bagaman tama ang palaugnayan or syntax, hindi pa finish structures ang mga ito para maging pangungusap na nag-iexpress ng isang buong diwa.
In other words, wala pang sense and significance ang mga naturang grupo ng mga salita.
* * *
Kompletuhin natin ang istraktura ng mga grupo ng salitang ito para maging sentences, as in:
1. Maliwang ang buwan.
2. Maganda ang dalagang naglalaba sa ilog.
3. Kulay-asul ang bundok.
Mayroon nang complete thought ang mga lipon ng salitang ito pagkat nasa tama nang pampalaugnayang kayarian or syntactic structure.
Tanong: Ano bang magic mayroon ang katagang “ang”? Bakit nagkaroon ng sense and completeness ang “Maliwanag na buwan” nang mapalitan ng “ang” ang “na?”
Ganoon din sa “Magandang dalagang naglalaba sa ilog.” Nagsingit lang tayo ng “ang” between “Maganda” and “dalaga,” ayos na. Bakit kaya?
* * *
Bago pa man inintroduce ni linguistics Prof. Noam Chomsky in the early 1950s ang idea about transformational grammar sa aklat niyang “Syntactic Structure,” tayong mga Pilipino, especially the Tagalogs, ay matagal nang may implicit know-how tungkol dito. Hindi pa natutuklasan ng sino mang linguist ang transformational grammar, tayong mga Pinoy ay expert na rito, pagkat ginagamit natin ito sa pagsasalita araw-araw.
Tama ang kayarian or syntactic structure ng “Maliwanag ang buwan” pagkat ito ay grammatical transformation of “Ang buwan ay maliwanag.” Iba ito kaysa passive-active voice sentence transformation, although may syntactical similarity. Gaya rin ng “Jimmy’s shoes” na syntactical conversion ng “shoes of Jimmy.”
Sanay tayo sa transformational grammar dahil essentially, as I have theorized in previous columns, laging “ay-sentence” ang ating mga pangungusap. For semantical reason, binabago natin ang ating syntax para maging “ay-less sentence” ang mga ito. Like in, Ito ay sa iyo - Sa iyo ito; Ikaw ay guwapo - Guwapo ka; Ikaw ay masaya - Masaya ka; Ikaw ay mahal ko - Mahal kita, etc.

Kinakalaban ba natin ang KWF

SA pagsasapamantayan ng Taglish as Pinglish—or as Filipino, if you please—kinakalaban ba natin ang Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) o ang mismong Wikang Filipino, na ayon sa ating 1987 Constitution ay (Taglish translation): “Ang national language of the Philippines ay Filipino. Habang ito’y nag-ievolve, patuloy itong idedevelop at pagyayamanin on the basis of existing Philippine and other languages.”
No. Ang ating ginagawa ay hindi pagkalaban sa KWF kundi isa lang ongoing proposition: Na ang standardization ng Taglish ay the fastest and surest way para madevelop at maenrich ang Filipino, as envisioned by the Constitution.
` Why the fastest? Sapagkat ang lahat (repeat: LAHAT) ng inherent Tagalog, Tinagalog, and English words ay iaadopt natin in their original standard form in accordance to implicit Tagalog grammar or balarila, for all intents ang purposes.
Mayroon pa bang mas bibibilis pa sa process na ito? In fact nga, hindi na natin kailangan pang retokehin ang Abakadang Tagalog. At kung talagang kailangang baguhin, isimplify na lang natin ito further by taking out the digraph letter “Ng” para magkaroon tayo ng 19-letter instead of a 20-letter Abakada. And then, for truth and realism sake, iadopt natin ang letters Cc, Ff, Jj, Ññ, Qq, Vv, Xx, and Zz as mga kaabakadang titik, or simply mga katitik.
With this simple technique, marereduce natin by half ang time and efforts sa standardization ng Taglish. And not only that. Bukod pa sa maiistandard natin ito ay maiintellectualize pa overnight.
Sinasabi ng mga taga-KWF na ang ganito ay katamaran daw. Katamaran bang gumamit ng computer sa halip na typewriter? O magjetplane to America instead of taking a passenger ship?
Perhaps maitatanong: Hindi ba’t ang pinayayaman at dinidevelop natin sa ganito ay Taglish, hindi Filipino? Oo, pero puwede ngang tawagin din nating Filipino ang Taglish, kung ayaw mo ng Pinglish or whatever. Gaya nang inobliterate natin by law ang Tagalog by changing it into Pilipino in 1959 and then into Filipino in 1987.
Another question: Hindi kaya ang wholesale importation of foreign words ay papatay sa Filipino? Nope. Ginawa nila ito sa English. Wholesale and non-stop importation of Latin, Greek, French, Arabic, Japanese, Tagalog and other words from nearly all known and even unknown languages.
Namatay ba ang English?
Ang standardization of Taglish ang pinakasiguradong paraan para macarry-out ang mandate ng Consitution ukol sa Filipino. Why?
Kasi ang gagawa nito ay tayo mismo—ang sambayanan na unang beneficiary ng undertaking na ito. Okay, malaki ang maitutulong ng academe, government (through the KWF), and media. However, kapag sambayanan na mismo ang gagawa ay mas sigurado, mas sure na sure.
Hindi na ako makikipagpolemics sa sinuman regarding this proposition. Ang debate ay pagsasayang lang ng pagod at panahon. But to prove my point, idudulog ko na lang sa sambayanan ang undertaking na ito, gaya nitong ginagawa ko ngayon.
Kahit sa pamamagitan lang ng column na ito ay inuumpisahan ko ang unang hakbang tungo sa standardization of Taglish, na in my opinion ay magkacatapult sa Filipino sa linguistic pedastal na inienvision ng 1987 Constitution para rito.
Sabi nga ni Confucious, “Ang journey of a thousand miles ay nag-uumpisa sa first step.” Marereach mo ako sa rodiemetin@yahoo.com/

Pinglish Talk

Two linguistics lessons

NOONG early 1980s, matapos kong itatag at panguluhan ang Pangkapatirang Lipon at Ugnayan ng mga Manunulat sa komiks or PLUMA, tumanggap ako ng paanyaya mula kay Dir. Pineda ng Surian ng Wikang Pambansa (ngayo’y dissolved na), na nagsasabing magpoform kami ng isang lupon tungkol sa pagsasapamantayan ng Tagalog-based Pilipino.
After nga ng maikling pulong na ginawa sa isang function room ng isang Quezon City hotel, na ang nakararaming dumalo ay mga media practitioners in the vernacular, nabuo ang Lupon sa Isinasapamantayang Pilipino or LIPI.
Iyon ay isang short-lived affair, gaya ng aking inasahan. Imagine naman ang self-assigned task ng LIPI, ang pagsasapamantayan ng noon pa man ay itinuturing nang wikang pambansa ng Pilipinas. Hindi ko naiwasang maitanong sa sarili, “Ano ang ginagawa ng isang tulad kong taga-komiks and a college dropout sa grupong ito? Kaya ko ba ang gawain ng isang member of a Pilipino standardization board?”
* * *
Hindi sa ako ay nachallenge lang kundi nagprevail talaga sa akin ang instinct of curiosity. Mabilis akong nagresearch at nagself-study sa linguistics. Nireview ko ang Balarila ng Wikang Pambansa ni Lope K. Santos na textbook ko sa second year high school, gayundin ang maraming college grammar books sa Pilipino and American English.
Anupat matagal nang nadissolve ang LIPI, gayundin ang Surian ng Wikang Pambansa dahil sa 1987 Constitution na mayroon nang bagong language mandate, ay patuloy pa rin ang pag-aaral ko ng linguistics, kasabay ng trabaho ko for more than twenty years bilang komiks writer, romance novelist (as Maria Elena Cruz), pocketbook and magazine editor, and tabloid columnist.
* * *
Dalawang important lessons sa linguistics ang naging culmination ng aking pagsasaliksik at pag-aaral.
Una, walang sino mang tao, grupo ng mga tao, associations, or instititute ang merong kakayahang bumago sa grammar o balarila ng anumang original language gaya ng Tagalog, now Filipino, dahil ang grammar ay tulad sa logic and mathematics na siya mismong standard ng isang wika.
Pangalawa, nababago, and therefore, naisasapamantayan ang usage, spelling and pronunciation of the words comprising a language lexicon sa tulong ng multimedia technology (newspapers, dictionaries, radio-tv, and the Internet) but only for a given time or period, and subject to popular approval and acceptance.
Kahit hindi nagbabago ang grammar, patuloy naman sa di-mapigil na pagbabago at pagdevelop ang mga spoken and written words. Maging ang mga idioms ay napupunta at nawawala sa uso, wika nga.
* * *
Looking back, masasabing hindi talaga kailangan noon, ngayon, at kahit na kelan ang isang standardization board like LIPI, habang ang konsernado ay isang original language like Tagalog, na naging Pilipino then, and now Filipino.
Kung gayon, bakit ang advocacy ko ay ang standardization of Taglish into Pinglish? E kasi, hindi ito isang original kundi isa lang improvised language begging standardization. As of now, Taglish is neither here nor there, sabi nga. None-entity pa ito although ginagamit natin as lingua franca nationwide.
Inaadvocate ko na ito ay ilagay na natin (repeat, NATIN) sa standard para maging more useful in the concerted task of nationbuilding. Madali lang itong gawin. Tagalog grammar lang ang gamitin natin sa pagta-Taglish at magiging nasa standard na ito automatically. Common sense lang, di ba?